Ai gọi Ngô Sĩ Liên là “gian thần bán nước”?

(496 words)

Cái tiêu đề trên hơi giống giật tít trong báo chí. Song, nó thể hiện một trong những cảm giác gai mình khi tôi đọc Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (ĐVSKTT). Theo tôi, đó là vì cách biệt thời gian khiến chúng ta trở nên xa lạ với “historiography” hay với cách viết lịch sử của thời đại khác. Hãy thử loại suy, trong nhà bố mẹ con cái nói chuyện với nhau nhiều khi còn phải đối mặt với thứ gọi là “khoảng cách thế hệ.” Vậy khi đọc những điều được viết ra trong ĐVSKTT bởi những người sống cách chúng ta cả mấy thế kỷ, nếu thấy xa lạ mới là bình thường. Hôm nay, tôi chỉ kể lại một chuyện chép trong ĐVSKTT để tỏ rằng sách đó ghi nhiều chuyện không hề quen thuộc với chúng ta ngày nay.

Chuyện xảy ra vào quãng cuối năm năm 1461. Khi đó, vua Lê Thánh Tông mới lên ngôi không bao lâu và nhà vua đang chừng 19, 20 tuổi, nghĩa là kiểu mới tốt nghiệp THPT như bây giờ. Ngô Sĩ Liên lúc này đã mang danh vị Tiến sĩ gần hai chục năm, vì năm vua Lê Thánh Tông chào đời cũng là năm Ngô Sĩ Liên đỗ hạng ba kì thi Tiến sĩ. ĐVSKTT không viết lý do cụ thể, chỉ biết rằng “như là bỗng nhiên một ngày” nhà vua có lời dụ Ngô Sĩ Liên và một quan chức cũng lớn tuổi khi đó tên là Nghiên Nhân Thọ, cả hai đang giữ chức mà thời đó gọi là Đô Ngự Sử Đài. Lời dụ của nhà vua được ghi lại như thế này:

“Ta mới nắm chính sự, làm mới nền đức, nên tuân theo chế độ cũ về thờ phụng tổ tông dòng đế vương mà mùa xuân tự thân dẫn người đi làm lễ [ở miếu] Giao (tức chỗ tế Trời – N.D.).[1] Các ngươi nói tổ tông đặt ra [việc lễ ở miếu] Giao cũng không đủ [lý] để tuân theo, các ngươi bảo nước ta từ cổ là phiên bang, đó là cái đạo tuẫn tử, cái lòng không vua của các ngươi.[2] Hơn nữa, thời Lệ Đức hầu cướp ngôi, Sĩ Liên không phải đã nhiệt tình giúp hắn làm việc can gián ư, ân sủng được nhận cực nhiều! Nhân Thọ không phải đã vì hắn trù hoạch nơi màn trướng ư, ngôi vị được giữ cực cao! Nay Lệ Đức hầu mất nước về tay ta, các ngươi đã không biết vì lộc mà chết, ngược lại đi thờ ta, dù ta không nói, lòng các ngươi không xấu hổ đến chết sao? Thật là bọn gian thần bán nước.”[3]

Hôm nay tạm đọc đến đây để có thời gian suy nghĩ thêm. Hi vọng chúng ta sẽ quay lại và đọc kĩ hơn các chi tiết bất bình thường trong câu nói nặng lời này của vua Lê Thánh Tông.

Chú thích

[1] Những chữ trong ngoặc vuông [ ] là do người dịch thêm vào để tạm thêm rõ nghĩa. Nguyên văn chữ Hán chỉ nói “Giao” nên vừa có thể hiểu để chỉ miếu Giao hay chỉ tên một loại tế lễ do nhà vua thiên tử tiến hành để tế Trời, như ngày nay “Cúng ông Công ông Táo” là tên một loại tế lễ.

[2] Câu này không dễ hiểu và khó dịch.

[3] Phần chữ Hán chép ra dưới đây để gửi những ai đọc chữ Hán đọc cùng và gợi mở thêm cách hiểu về lời dụ này:

帝諭都御史臺吳士連、汧仁壽曰:「我新服厥政,惟新厥德,乃循我聖祖神宗之舊典,而春首謁郊也。爾謂祖宗設郊亦不足述,爾謂我國是古諸藩,是爾從死之道,無君之心。且厲德侯篡時,士連不爲激揚風憲乎,寵遇隆矣;仁壽不為贊畫帷幄乎,位任極矣。今厲德侯爲我失國,爾不能以祿死,反去事吾,縱我不言,爾心不愧死乎?真賣國奸臣也。」

[ĐVSKTT, Bản kỷ 12, 8a-b]

Advertisements

One thought on “Ai gọi Ngô Sĩ Liên là “gian thần bán nước”?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s