Tại sao Nguyễn Trãi bị giết?

(498 words – updated Aug. 9 GMT)

Nguyen trai s death

Đoạn sử dưới đây là tất cả những gì còn được giữ lại trong Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (ĐVSKTT) về cái chết của vua Lê Thái Tông (ở ngôi 1435-1442). Đến nay, điều được gọi là “vụ án Lệ Chi Viên” vẫn là một đề tài lịch sử kỳ bí, mở cửa cho mọi năng lực tưởng tượng của chúng ta khi nhìn về quá khứ. 

Ngày mùng 4 tháng Tám [âm lịch] (tức ngày 7/9/1442), Hoàng đế về tới vườn Vải (tên chữ là “Lệ Chi viên”) ở huyện Gia Định, chốc mặc bệnh nguy kịch rồi mất. Trước đây, Hoàng đế mến vẻ đẹp về dung mạo và văn chương của Nguyễn Thị Lộ, là vợ của Thừa chỉ Nguyễn Trãi, nên vời vào [cung], bái làm Lễ nghi Học sĩ, [để] ngày đêm hầu hạ. Đến khi đi tuần miền đông trở về tới vườn Vải [thuộc xã] Đại Lai [bên] sông Thiên Đức (tức sông Đuống – N.D.), [Hoàng đế] ở cùng Nguyễn Thị Lộ suốt đêm rồi mất. Trăm quan bí mật đưa đi, ngày mùng 6 về đến kinh thành, nửa đêm nhập cung rồi mới phát tang. Người ta đều nói Nguyễn Thị Lộ giết vua. Ngày 12, các đại thần Trịnh Khả, Nguyễn Xí, Lê Thụ nhận di mệnh, cùng với Lê Liệt, Lê Bôi dìu Hoàng thái tử Bang Cơ lên nối ngôi. [Hoàng thái tử] mới 2 tuổi, lấy năm sau làm niên hiệu Đại Hoà.

Ngày 16 (tức ngày 19/9/1442), giết Hành khiển Nguyễn Trãi và vợ Nguyễn Thị Lộ, tội luỵ đến ba họ. Trước đây, Nguyễn Thị Lộ ra vào cung cấm, Thái Tông nhìn thấy mà thích nàng, nhân cùng nàng sàm sỡ. Đến đây đi tuần miền đông, ngự tới nhà Trãi, nhân thế mắc bệnh nguy kịch rồi mất, do đó [Trãi] mang tội ấy.[1]

Mẩu viết này không/chưa thảo luận ai oan, ai sai, chuyện gì đã thật sự xảy ra. Nếu lịch sử không phải là một bản tường trình các sự kiện diễn ra, mà nhiều hơn, mỗi [phiên bản] lịch sử thể hiện một cách nhìn về những điều đã xảy ra, thì mẩu sử trên trùng điệp vài lớp quan điểm. Chẳng hạn, đoạn trên nói “Hoàng đế” đoạn dưới nói “Thái Tông” – đó là một sự bất nhất không bình thường.[2] Những từ ngữ như “trước đây,” “đến đây” thuộc về một loại mẫu thức kể sử. Trong mẩu sử trên, có những lời mang tính thông báo về sự kiện xảy ra và có những lời là nhận định của người quan sát đã có khoảng lùi nhất định đối với thời điểm diễn ra của sự việc.

Chúng ta sẽ trở lại mẩu sử này trong một lần khác – ở đây, tôi muốn chia sẻ một băn khoăn nhỏ: Tại sao những người viết/biên tập ĐVSKTT dường như không nói thẳng ra được Nguyễn Trãi chính xác phạm tội gì?

===

[1] ĐVSKTT, Bản kỷ 11, 55b-56a:

八月四日,帝還至嘉定縣茘枝園,遽得虐疾崩。初,帝爱丞旨阮廌妻阮氏路容貌文章之美,召入,拜為禮儀學士,日夜侍側。及東巡駕回天德江大來茘枝園,與阮氏路通宵而崩。百官潛行,六日至京師,夜半入宫始發䘮。人皆言阮氏路弑帝。十二,大臣鄭可、阮熾、黎受等受遺命,與黎列、黎盃等奉皇太子邦基即位。年方二歲,以明年為大和元年。

十六日,殺行遣阮廌并妻阮氏路,罪及三族。先是,阮氏路出入宫禁,太宗見而悅之,因與狎昵。至是東巡,幸廌家,因得虐疾崩,故有是罪。

[2] Sau khi suy nghĩ thêm, tôi nhận ra rằng đoạn dưới gọi là “Thái Tông” thay vì “Hoàng đế” là do sự kiện Nguyễn Trãi bị giết xảy ra sau khi Bang Cơ (tức vua Nhân Tông) đã lên ngôi. Tuy nhiên, có những chi tiết khác quan trọng hơn thể hiện sự bất nhất giữa hai lời kể trong hai đoạn về mối liên quan giữa cái chết của Thái Tông và quan hệ riêng tư giữa Thái Tông với Nguyễn Thị Lộ cùng hệ luỵ đến Nguyễn Trãi. Tôi sẽ thảo luận sau về những chi tiết này trong một mẩu viết khác. (updated Aug. 9 GMT)

 

Advertisements

4 thoughts on “Tại sao Nguyễn Trãi bị giết?

  1. Pingback: “Quá khứ không đứng yên” hay chuyện vua Lê Thái Tông qua đời trong sách sử thế kỷ 19 – Blog 500

  2. Pingback: Sau khi gặp Nguyễn Trãi ở Côn Sơn và trước khi qua đời ở vườn Vải, vua Thái Tông làm gì? – Blog 500

  3. Pingback: “Sử liệu” là gì? – Blog 500

  4. Pingback: Tại sao tiếng Việt có lúc trừu tượng hơn tiếng Anh? – Blog 500

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s