“Quá khứ không đứng yên” hay chuyện vua Lê Thái Tông qua đời trong sách sử thế kỷ 19

(500 words)

Nói lịch sử hay quá khứ không đứng yên là một cách nói khá nhàm. Song, khái niệm đơn điệu này khá có ích cho chúng ta nhìn vào quá khứ. Cho dù có những sự kiện mà mọi [phiên bản] lịch sử hầu như đều không bỏ qua, quá khứ không đứng yên bởi vì nó giống đồ chơi Lego mà mỗi thời mỗi người sẽ tháo ra ráp vào theo những cách khác nhau. Nếu những người viết/biên tập Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (ĐVSKTT) bỏ ngỏ sự lấp lửng trong sự kiện vua Lê Thái Tông đột tử vào năm 1442, những sử gia soạn sách Khâm Định Việt Sử Thông Giám Cương Mục (VSCM) trong thế kỷ 19 đã cố gắng viết lại chuyện này một cách tường minh hơn. Đoạn sử của thế kỷ 19 như thế này:[1]

Tháng Tám (lịch âm), Hoàng đế [Lê Thái Tông] về tới Gia Định thì mất.

Hoàng đế ở ngôi chín năm thì mất, hưởng dương 20 tuổi. Trước đó, người thiếp của Lê Trãi (tức Nguyễn Trãi) là Nguyễn Thị Lộ xinh đẹp mà giỏi văn chương. Hoàng đế biết tiếng, vời vào, bái làm Lễ nghi Học sĩ, [cho] ngày đêm hầu hạ, rồi nhân cùng [nàng] sàm sỡ. Đến đây, [Hoàng đế] đi tuần miền đông trở về đến vườn Vải [thuộc xã] Đại Lai [huyện] Gia Định thì mắc bệnh nguy kịch. Lộ suốt đêm vào hầu rồi Hoàng đế mất. Trăm quan giấu chuyện đó, bí mật đưa về kinh, nửa đêm vào đến cung rồi mới phát tang. Người ta đều nói Lộ thí nghịch, bắt giết đi.

[Sau đoạn trên có một đoạn nói chuyện Thái tử Bang Cơ lên ngôi, và một đoạn nói chuyện đại xá đổi niên hiệu, rồi nối tiếp bởi đoạn sau đây.]

Giết Thừa chỉ Nhập nội Hành khiển đã về hưu là Lê Trãi, giết cả họ của ông.

Trãi vì người thiếp Thị Lộ mà bị liên luỵ. Người ta đều nói ông bị oan.

Nếu ĐVSKTT bao gồm hai đoạn có tính chất trùng lặp lí giải mối liên hệ giữa cái chết của Lê Thái Tông và quan hệ riêng tư giữa nhà vua và Nguyễn Thị Lộ, VSCM hoà lẫn hai đoạn thành một. Người soạn VSCM cũng cố gắng cụ thể hơn về hoàn cảnh qua đời của nhà vua: Không hoàn toàn như trong ĐVSKTT, VSCM nhấn mạnh yếu tố về quan hệ thân gần giữa Thị Lộ và nhà vua qua sự miêu tả nàng đã “vào hầu suốt đêm.” VSCM còn khẳng định các quan đã giấu chuyện (chắc là giấu chuyện vua đã mất) nhưng ngay khi về đến cung, Thị Lộ bị bắt và bị giết đi.

Thời điểm này, hình như Nguyễn Trãi vẫn chưa bị liên luỵ!

Sau khi được in năm 1883, bộ sử VSCM được lấy làm sách giáo khoa lịch sử cho người đi học trong cả nước.

==

[1] Khâm Định Việt Sử Thông Giám Cương Mục (bản in), Chính Biên 17, 22b-23b.

八月,帝還至嘉定崩。

帝在位九年崩,壽二十。初,黎廌妾阮氏路豓而能文。帝聞之,召,拜禮儀學士,日夜侍側,因與狎。至是,東巡,駕回至嘉定大來茘枝園,得虐疾。路通宵入侍而帝崩。百官秘之,潛奉駕回京。夜半入宫始發䘮。人皆言路弑逆,捕誅之。

殺丞旨入內行遣致仕黎廌,夷其族。

廌以妾氏路緣坐。人皆冤之。

Advertisements

One thought on ““Quá khứ không đứng yên” hay chuyện vua Lê Thái Tông qua đời trong sách sử thế kỷ 19

  1. Pingback: “Sử liệu” là gì? – Blog 500

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s