“Dư Địa Chí” [của Nguyễn Trãi?] không phải là một cuốn sách

(499 words)

Khi làm quen với Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (ĐVSKTT), chúng ta đã biết rằng một sách ngày xưa có thể được viết rồi bổ sung cắt bỏ mà không phân định rõ ai viết, ai biên tập đoạn nào. Cũng là có lý nếu người đọc cho rằng sự nhập nhằng về các lần “sửa đổi bổ sung” tài liệu mang tính lịch sử như thế thể hiện tính chất non yếu của nền trứ thuật “nước nhà.”

Tuy nhiên, khi đọc những “sử liệu” này một cách tích cực, tôi lập luận rằng những điểm thiếu logic mạch lạc của văn bản có thể làm bằng chứng cho việc thực hành các cách hiểu khác nhau về quá khứ. Để nói cụ thể hơn trong mẩu viết này và những mẩu viết tiếp theo, tôi sẽ dùng trường hợp Dư Địa Chí (DĐC) làm ví dụ.

Có những lý do nhất định mà tôi chưa hoàn toàn phủ nhận quan điểm DĐC này là của Nguyễn Trãi. Song, không khó để chỉ ra rằng nếu Nguyễn Trãi đã viết DĐC thì phần văn bản do ông viết ra hoặc chí ít là phần còn giữ lại được chỉ chiếm một tỉ lệ khá khiêm tốn trong toàn tập sách.

Tôi đặt tiêu đề mẩu viết này như trên vì hai lý do:

Thứ nhất, đến nay chúng ta chỉ có đúng một “sử liệu” nói rằng Nguyễn Trãi từng viết DĐC và nếu đúng như vậy, phần DĐC như ta thấy ngày này thực chất gồm hai bài tiểu luận với tổng cộng không quá 900 chữ. Để cho tiện, ta sẽ gọi hai bài tiểu luận này là phần “chính văn.”

Trong hai bài này, bài thứ nhất giống một tóm tắt ngắn gọn lịch sử nước Việt từ nguồn gốc cho đến khi vua Lê Thái Tổ (Lê Lợi) thống nhất bờ cõi và lập ra triều đình nhà Lê. Đoạn cuối của bài này còn bao gồm mấy chi tiết vắn tắt về dân số và các quốc hiệu của nước Việt qua các đời.

Bài thứ hai thú vị hơn, nó bao gồm 15 đoạn văn ngăn ngắn, mỗi đoạn nói về vị trí địa lý, tính chất đất đai và sản vật địa phương của 15 vùng thuộc đất đai nhà Lê.

Thứ hai, ngoài “chính văn,” DĐC bao gồm rất nhiều phần được coi là mang tính chú thích, bình luận để bổ trợ việc đọc hiểu phần chính văn; các phần này được viết bởi nhiều người khác nhau và có lẽ cũng ở nhiều thời điểm khác nhau. Đến nay, dù ta chỉ có 2 bản dịch chính của DĐC sang tiếng Việt hiện đại,[1] kho sách Hán-Nôm có lưu giữ được chừng chục phiên bản khác nhau của sách này. Ngoài mang tiêu đề khác nhau, các bản này thường có nhiều hơn hoặc ít hơn các phần mang tính bình luận phụ chú cho “chính văn.”

Van ban Du Dia Chi-copy
Lược đồ minh hoạ sự cấu thành các phần thuộc sách vẫn được coi là Dư Địa Chí của Nguyễn Trãi

==

[1]Hai bản dịch này bao gồm bản của Trần Tuấn Khải in trong Ức Trai Tướng Công Di Tập Dư Địa Chí, Trần Tuấn Khải dịch (Sài Gòn: Nha Văn Hoá, 1966) và bản của Hà Văn Tấn in trong Đào Duy Anh và Văn Tân biên tập, Nguyễn Trãi Toàn Tập (Hà Nội: Khoa Học Xã Hội), 1976. Có lẽ một số tổng tập tác phẩm của Nguyễn Trãi sau này cũng có in lại hoặc dịch lại dựa trên một trong hai bản dịch này.

Advertisements

One thought on ““Dư Địa Chí” [của Nguyễn Trãi?] không phải là một cuốn sách

  1. Pingback: Địa lý lịch sử nước Việt qua 370 chữ Hán trong “Dư Địa Chí” – Blog 500

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s