Phân kỳ lịch sử Việt Nam như thế nào?

(498 words)

Bạn Nguyễn Thị Ngọc Hà có gợi ý rằng tôi có thể viết các ghi chú theo từng thời kỳ lịch sử được không. Gợi ý này quan trọng vì nó chạm vào một trong những vấn đề của “historiography” hay “phương pháp nghiên cứu lịch sử.” Trên blog500, tôi đã nói về “thay đổi lịch sử” như là một điểm trọng yếu khi học/đọc/tiếp cận môn tri thức Lịch sử. Để nói về sự thay đổi, phân kỳ lịch sử (periodization) là một thao tác giống như ta tìm các mốc quan trọng trong cuộc đời một con người: ngày chào đời, ngày đi học lớp 1, ngày có việc làm hay lập gia đình, rồi có đứa con đầu lòng, vân vân. Mặc dù các mốc này có vẻ mang tính phổ quát, mỗi người trong chúng ta hẳn có cách lập luận riêng khi chọn mốc nào là quan trọng.

Vì vậy, phân kỳ lịch sử không tồn tại ở dạng chân lý và một nền Sử học lành mạnh sẽ không áp đặt chỉ một cách phân kỳ duy nhất. Thay vào đó, Lịch sử là những “luận điểm có tính tranh biện” (arguments), nên khi phân kỳ lịch sử, ta cần xác lập rõ những luận điểm đó.

Cũng như các bạn, tôi không biết tất cả mọi phương án từng được đưa ra để tranh biện rằng lịch sử Việt Nam cần phân chia thế này hoặc thế kia. Song, có mấy cách quen thuộc thế này.

Thứ nhất, phân lịch sử Việt Nam thành “tiền hiện đại” (premodern) và “hiện đại” (modern). Mọi thứ diễn ra từ nửa cuối thế kỷ 19 trở đi sẽ được quy về lịch sử “hiện đại” và khái niệm “hiện đại” ở đây gắn với một hệ thống được gọi là “hiện đại” vốn bắt đầu hình thành và phát triển ở châu Âu từ khoảng thế kỷ 16. Khi chế độ thuộc địa Pháp bắt đầu ở Việt Nam từ nửa cuối thế kỷ 19, những thứ gắn với “hiện đại” đã được đưa vào đất nước này theo cả con đường áp đặt lẫn tình nguyện.(1)

Thứ hai, có cách phân kỳ thành ba giai đoạn chính: Giai đoạn từ khi có con người xuất hiện trên lãnh thổ mà nay thuộc về nước Việt Nam cho đến thế kỷ 10, rồi từ thế kỷ 10 đến 19, và giai đoạn còn lại đến nay. Cách phân chia này có lẽ nhằm vào việc tìm hiểu quá trình “độc lập” của thực thể gọi là “nước ta.” Thường thế kỷ 10 được chọn vì gắn với chuyện Ngô Quyền hoặc Đinh Bộ Lĩnh. Còn chọn thế kỷ 19 thì chắc vì triều Nguyễn bị mất quyền tự chủ về tay Pháp.

Còn bạn, bạn sẽ chọn khởi điểm lịch sử Việt Nam ở đâu, tại sao? Những điểm nào sẽ là mốc quan trọng đánh dấu sự thay đổi then chốt, tại sao?

==

(1) Xin phép bổ sung một chú thích. Giai đoạn từ thế kỷ 20 trở đi sẽ được phân ra với những mốc như mọi người đã quen thuộc: 1945 và 1975.

Advertisements

2 thoughts on “Phân kỳ lịch sử Việt Nam như thế nào?

  1. Pingback: Lịch sử Việt Nam khởi thuỷ từ đâu? – Blog 500

  2. Pingback: Lịch sử nước Việt NÊN bắt đầu từ đâu? – Blog 500

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s