Có phải người Việt đang chỉ dùng chữ Quốc ngữ không?

(497 words)

Chữ Quốc ngữ về chiết tự chỉ có ý nói chữ để ghi tiếng của một nước, và nó hay được gọi là “Romanized Vietnamese” trong tiếng Anh, tức thứ chữ viết ghi tiếng Việt dùng hệ kí tự có tính Roman hay Latin.[1]

Theo cùng suy luận, chữ Nôm cũng là một loại chữ “quốc ngữ,” nhưng thay vì dùng hệ kí tự Latin, người ta đã dùng hệ kí tự của Trung Hoa (tức chữ Hán) để ghi tiếng Việt.

Không phải với tư duy của một người nghiên cứu ngôn ngữ mà của một người học chữ, tôi cho rằng đi từ dùng chữ Hán+Nôm tới Quốc ngữ là một thay đổi sốc đến mức không biết chúng ta tới giờ đã chuyển hẳn sang chưa.

Ví dụ dưới đây để tỏ rằng tiếng Việt được hiểu và viết thế nào đã luôn biến động trong thời gian. Lựa chọn lối đi nào tuỳ thuộc vào những người đang và tiếp tục sử dụng nó.

Một cuốn từ điển tiếng Việt chuẩn mực đưa ra 7 từ “công” khác nhau như:

  • “công1” chỉ con công,
  • “công2” có nhiều nghĩa, trong đó,
    • nghĩa 1 ý như nói “làm cái này mất công,”
    • nghĩa 5 như nói “có công lao với cách mạng,”
  • “công6” như nói “nơi công cộng.”

Suy từ chú thích mở đầu của từ điển này thì “mất công” và “có công lao” thuộc về những nghĩa khác nhau của cùng một từ “công,” trong khi từ “công” này được coi là đồng âm với con “công” và “công cộng.”[2] Chắc hẳn bên Ngôn ngữ học có cách phân tách nghĩa chuyên nghiệp riêng.

Lùi về quá khứ, nếu nói tiếng Việt và dùng chữ Nôm, âm “công” có thể được viết bằng một trong những kí tự như 䲲A, 工B, 功C, 公và thường là nhiều hơn.

Trong khi có thể đã dùng lẫn lộn các chữ này, do người dùng chữ Nôm thường biết chữ Hán, tư duy song ngữ khiến họ dễ phân biệt các chữ đồng âm trên theo sự khác biệt về nghĩa của chúng.

  • Chữ A để ghi từ con “công” và là chữ Nôm vì người biết chữ Hán không hiểu nó với nghĩa này.
  • Chữ B, C, D là chữ Hán+Nôm vì người biết chữ Hán sẽ hiểu và gọi chúng đồng âm khác nghĩa. Chữ B có một nghĩa giống trong “mất công,” chữ C có nghĩa giống với “có công lao,” và chữ D có nghĩa trong “công cộng.”

Vậy nếu nói tiếng Việt và dùng chữ Quốc ngữ thì tại sao, với 4 chữ cùng viết là “c-ô-n-g,” ta phân biệt 2 cái là nghĩa khác nhau của 1 từ, và còn lại, dù đồng âm nhưng là những từ khác nhau?

Có phải sự dùng dằng đó là do trong mỗi người nói tiếng Việt vẫn có di sản của lịch sử dùng chữ Hán+Nôm?[3]

==

[1]Hệ ký tự Roman còn gọi là hệ ký tự Latin vì nó khởi phát được dùng bởi những người Rome nói tiếng Latin từ hồi thế kỷ 5 TCN. Về sau nhiều ngôn ngữ châu Âu đã áp dụng hệ ký tự này để ghi tiếng của họ. Tham khảo: “Latin alphabet,” trên Omniglot (truy cập 11/9/2018)

[2]Hoàng Phê (chủ biên), Từ Điển Tiếng Việt, tái bản lần 9, (Hà Nội, Đà Nẵng: NXB Đà Nẵng, Trung Tâm Từ Điển Học, 2003), xiv, 206. Từ điển này giải thích nghĩa số 1 của cônglà “sức lực, trí tuệ bỏ ra để làm điều gì” và nghĩa số 5 của từ này là “điều làm được tương đối lớn vì nghĩa vụ hoặc vì sự nghiệp chung…,” và “công6” là “Thuộc về nhà nước, chung cho mọi người…”

[3]Khó dứt hẳn có lẽ vì cả 2 lối dùng đều có điểm mạnh yếu khác nhau. Xin so sánh:

Học cách viết (spelling) cho một âm đọc (pronunciation)

Hiểu nghĩa của một cách viết (thường gắn với một âm đọc)

Dùng Hán+Nôm

nhớ nhiều chữ/kí tự khác nhau

A ; 工B ; 功C; 公D

nhớ một (hoặc vài ba) nghĩa khi đã học một chữ

A là con công, B là mất công (nhưng cũng có thể nhiều nghĩa hơn)

Dùng Quốc ngữ

nhớ một cụm kí tự thôi!

c-ô-n-g

nhớ rất nhiều nghĩa (và có lẽ sẽ không có từ đồng âm nữa)

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s