Đọc mấy chi tiết bé trong sự tích vua Hùng

(496 words)

Đã có nhiều giả thuyết liên quan đến nguồn gốc của vua Hùng, và chuyện này quan trọng vì nó được coi là liên quan đến nguồn gốc của người Việt Nam. Ý thức rằng đây là chuyện hệ trọng, tôi chủ tâm cho rằng cần có nhiều suy nghĩ cho chín hơn.[1] Trong khi vẫn suy nghĩ với thời gian, tôi muốn để tâm đến những chuyện dễ hơn trước, chẳng hạn, về những chi tiết mà ít người bàn tới.

Khi nói về nguồn gốc vua Hùng, mọi người thường nhắc đến một chuyện được ghi lại trong sách Lĩnh Nam Chích Quái (LNCQuái). Chuyện này là chuyện mở đầu của sách và có tiêu đề là “Họ Hồng Bàng.” Chuyện này có nhiều chi tiết rối rắm mà các nhà nghiên cứu trong ngoài nước dù đã bàn luận qua lại vẫn đành để ngỏ khá nhiều câu hỏi.

Trong khi hiện không biết chính xác “Hồng Bàng” nghĩa là gì cũng như mối liên hệ giữa tên gọi này với tên các nhân vật được nhắc tới trong chuyện, ta chỉ biết nó cơ bản không có nghĩa trong chữ Hán. Khi được biến sang dạng cổ tích kể cho thiếu nhi thì có lẽ vì chi tiết “trăm trứng” có tính chất truyện kể hơn cả (tức có cốt truyện) nên thay vì gọi “Hồng Bàng,” người ta gọi nó là chuyện Lạc Long Quân – Âu Cơ.

Tại sao có sự dịch chuyển từ nhấn mạnh vào yếu tố “Hồng Bàng” ở thế kỷ 15 sang yếu tố “trăm trứng” ở thế kỷ 20 và 21?

Như cách sách LNCQuái ghi lại, Hồng Bàng giống như tên gọi của một dòng tộc hay một triều đại. Cách nhìn nhận quá khứ theo mô hình triều đại hoàn toàn có lý với người đọc LNCQuái ở thế kỷ 15. Dòng tộc này truy nguồn gốc đến ông tổ là Thần Nông và kết thúc ở các vua Hùng. Ở phần kết thúc chuyện Hồng Bàng, người đọc sách LNCQuái ở thế kỷ 15 còn được biết về điều kiện “xã hội” nói chung của thời vua Hùng.

Điều đáng chú ý là một đặc điểm xã hội được mô tả về đời sống thời vua Hùng là việc “đất có nhiều gạo nếp, [người ta] dùng ống tre để nấu [gạo].” Sau đó, người kể chuyện còn giải thích một thủ tục cũng liên quan đến gạo nếp trong khâu cưới xin thời đó. Như sách LNCQuái ghi lại, vì “khi ấy chưa có tục trầu cau” nên “nam nữ mang cơm nếp vào phòng cùng ăn hết rồi mới động phòng.”[2]

Cũng giống như cộng đồng Lang Liêu, xã hội “các vua Hùng” trọng gạo nếp. Nếu cách làm bánh mới bất ngờ xuất hiện trong cộng đồng gạo nếp thì có phải trầu cau cũng bất ngờ xuất hiện trong cộng đồng vốn cưới xin bằng cơm nếp không?

==

[1]Dù chưa biết chuyện này quan trọng với người trước thế kỷ 15 đến đâu nhưng chắc chắn từ thế kỷ đó về sau, nó rất mật thiết với những người nhận mình là một thành tố của một lịch sử mà nay ta gọi là “lịch sử Việt Nam.”

[2]Các chi tiết này có thể đọc trong bản Lĩnh Nam Chích Quái, A.1200/1, 16b.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s