Khí hậu và thời vua Lê Thánh Tông

(498 words)

Trong những thập kỷ gần đây, một hướng nghiên cứu mạnh thường ràng ríu với Lịch sử Thế giới là Lịch sử Khí hậu (Climate History). Do tính nóng bỏng của vấn đề biến đổi khí hậu ngày nay, người ta muốn tìm kiếm những diễn trình phát triển của điều kiện khí hậu từ trong quá khứ. Theo hướng này, các nhà sử học tập trung vào sự tác động của những biến động khí hậu đối với các thăng trầm chính trị xã hội cũng như các phản ứng ở các cộng đồng văn hoá khác nhau trước biến đổi khí hậu.

Ở Việt Nam, đã có những nghiên cứu bên tự nhiên nhằm tái dựng điều kiện khí hậu trong quá khứ. Những nghiên cứu đó thường đưa ra các số liệu và cách tính toán rất chuyên ngành. Từ góc độ sử học, ta có thể nói gì về những kết luận từ bên tự nhiên?[1]

Gần đây (chính xác là trong tháng 9 này), hai nhóm tác giả dường như hoạt động riêng rẽ cùng công bố những nghiên cứu về điều kiện khí hậu của miền Bắc Việt Nam trong khoảng 700 năm trở lại đây.[2]

Cả hai nhóm cùng dựa trên kết quả phân tích các mẫu trầm tích được lấy từ lòng hồ Ao Tiên thuộc Vườn Quốc gia Ba Bể. Nhóm học giả Mỹ tập trung chính vào kết quả phân tích đồng vị bền oxy và nhóm Việt Nam vào đồng vị bền carbon và đồng vị bền nitơ. Bên Mỹ đưa ra kết luận dựa trên rất nhiều cột mẫu trầm tích còn bên Việt Nam phân tích một cột mẫu trầm tích mà họ thu được. Nếu không phải dân chuyên ngành, bạn đừng vội quan tâm đến “đồng vị bền” hay “cột mẫu trầm tích” là gì. Cả hai nhóm đưa ra rất nhiều kết luận và có những kết luận giữa hai bên không hẳn khớp hợp với nhau.

Tuy nhiên, nếu nhìn vào những điểm trùng nhau, chẳng hạn, ta có thể suy luận rằng cả hai bên đều nói thế kỉ 15 đã chứng kiến sự suy giảm lượng nước hồ và đặc biệt ít mưa. Bên Mỹ nói thế kỷ 14-15 đặc biệt ít mưa hơn các giai đoạn sau này, trong khi bên Việt Nam nói rằng từ 1424 đến 1637 là thời kỳ nước hồ giảm dần, cũng có nghĩa lượng mưa suy giảm. Và bên Lịch sử thì hay nói rằng thời đại Lê Thánh Tông là thời kỳ huy hoàng nhất trong lịch sử vua chúa Việt Nam.

Mặc dù nghiên cứu thực chất chi tiết hơn nhiều (và tôi đã-đang làm một phần nghiên cứu này), ta có thể bắt đầu suy nghĩ rằng có những khi sự thịnh vượng của một vương triều lại được dựng lên trên bối cảnh của một giai đoạn nếm trải điều kiện khí hậu không thuận lợi.

==

[1] Là một người bên nhân văn, tôi không thể đọc hiểu hết những gì các nhà khoa học tự nhiên đã viết và công bố. Song, tôi hay cố gắng nhặt nhạnh những thông tin hữu ích từ những nghiên cứu này.

[2] Lora R. Stevens, Brendan M. Buckley, Sung Kim, Pam Hill, Kelsey Doiron, “Increased effective moisture in northern Vietnam during the Little Ice Age,” Palaeo(2018), doi:10.1016/j.palaeo.2018.09.011; Đặng Minh Quân, Nguyễn Tài Tuệ, Phạm Thảo Nguyên, Lưu Việt Dũng, Trần Đăng Quy, “Phục hồi điều kiện cổ môi trường khu vực hồ Ao Tiên, Vườn Quốc gia Ba Bể bằng phương pháp phân tích đồng vị bền,” Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội, Các Khoa học Trái Đất và Môi Trường34, Số 2 (2018), 40-50.

==

Advertisements

One thought on “Khí hậu và thời vua Lê Thánh Tông

  1. Pingback: Siêu hạn hán cuối thế kỷ 18 – Blog 500

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s