Siêu hạn hán cuối thế kỷ 18

(497 words)

Thế kỷ 15 không phải là thời kỳ duy nhất trong lịch sử Việt Nam đã từng nếm trải tình trạng khan hiếm mưa. Cả bên nghiên cứu Khí hậu và bên Sử học từng chứng minh rằng một đợt siêu hạn hán (mega-drought) đã diễn ra trong nửa cuối thế kỷ 18, gây tác động đến nhiều khu vực, trong đó có Việt Nam.[1] Cho dù vậy, các nhà nghiên cứu, đặc biệt bên Lịch sử, vẫn thận trọng nhắc nhở chúng ta rằng các số liệu luôn tiếp tục mở để tranh luận. Bởi vì, kết luận của bên nghiên cứu khí hậu có thể biến động tuỳ vào mẫu nghiên cứu và cách giải thích mẫu nghiên cứu, còn kết luận của bên sử học phụ thuộc vào điều kiện thâm nhập đến đâu của sử liệu bản địa.

Xin được dẫn chứng bằng nghiên cứu của Victor Lieberman, một chuyên gia về Lịch sử Miến Điện, và ông còn nổi tiếng hơn trên tư cách một nhà sử học Đông Nam Á đã thực hiện thành công việc so sánh lịch sử của các khu vực khác nhau thuộc dải lục địa Âu-Á (Eurasia). Khi đưa ra những nhận định về mối liên hệ giữa điều kiện khí hậu và mức độ ổn định chính trị của Việt Nam, Lieberman phải dựa trên những nghiên cứu gần đây về lịch sử Việt Nam.[2]

Những ai quen thuộc với lịch sử Việt Nam biết rằng cuối thế kỷ 18 là thời kỳ diễn ra nhiều xáo trộn chính trị từ Bắc vào Nam. Nối tiếp sự sụp đổ của chính quyền Đàng Trong, chính quyền Đàng Ngoài cũng trên đà tan vỡ, rồi sự can thiệp quân sự của nhà Thanh cùng hàng loạt bạo loạn chống chính quyền với đỉnh cao là sự kiện mà nay được gọi là khởi nghĩa Tây Sơn, vân vân.

Chúng ta cũng biết rằng Đại Việt Sử Ký Toàn Thư chỉ ghi chép các sự kiện lịch sử đến hết năm 1675. Tư liệu sử tương tự cho những giai đoạn tiếp theo đến khi có sử của nhà Nguyễn thực tế có tồn tại, nhưng dưới dạng tản mạn và vô cùng phức tạp.

Mặc dù vậy, tôi có thể chứng minh rằng ngay trong những tư liệu sử tản mát đó, thực tiễn về tần số cao của các năm hạn hán ở giai đoạn nửa sau thế kỷ 18 là có thật.[3]

Điều tôi muốn lập luận ở đây là 1-) thế kỷ 18 là một thời đại “công nghệ” hoàn toàn khác với thế kỷ 15; 2) không thể suy luận một cách cơ giới về mối liên hệ giữa tình trạng khí hậu (thuận lợi hay không) với các biến động chính trị xã hội; 3) nhìn vào tình trạng mưa ít/nhiều đối với các cộng đồng chủ yếu vẫn dựa vào lúa nước mở ra những hướng tìm hiểu mới.

==

[1]Victor Lieberman and Brendan Buckley, “The Impact of Climate on Southeast Asia, circa 950–1820: New Findings,” Modern Asian Studies 46 (2012), 1049-96.

[2]Có thể tham khảo nhanh bằng bài dẫn ở chú thích 1.

[3]Tôi sẽ nói kĩ về chi tiết này trong một mẩu viết khác.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s